Vernieuwing in het onderwijs moet TE vaak op het tandvlees

Met kritisch en probleemoplossend denken, flexibiliteit en aanpassingsvermogen, experimenteren benoem ik zo maar een paar zogenaamde 21ste eeuwse vaardigheden. De vaardigheden die van basisschool tot Universiteit ontwikkeld zouden moeten worden door onderwijsprogramma’s zodat de leerlingen en studenten zich staande kunnen houden in de immer veranderende wereld. En wie moeten die onderwijsprogramma’s ontwerpen? Precies de docenten!

Afgelopen twee weken heb ik veelvuldig gesprekken gevoerd met mensen die werkzaam zijn van basisschool tot Universiteit. Een terugkerend onderwerp in die gesprekken is dat zij bezig zijn om vernieuwingen in het onderwijs vorm te geven of aan te jagen. Waarbij opvalt dat de variabelen tijd & ruimte in alle contexten heel erg onder druk staan. Het is voor deze ‘vernieuwers’ en hun team een EN/EN verhaal. Men moet met (te) weinig of versnipperde uren een herontwerp maken van een bestaand curriculum. Mensen zitten constant in de waan van de dag en hebben heel veel ‘moetjes’ in hun rol als docent.

Ook al gaan de technologische ontwikkelingen steeds sneller het ontwerpen van onderwijs blijft een taak voor het menselijke brein. Dat betekent dat er een creatief proces nodig is en daarvoor heb je tijd & ruimte nodig. Men onderschat in het onderwijs  heel erg de ‘research and development’ rol als je het mij vraagt. Bij veel onderwijsinstellingen zie je dat er een aparte dienstverlening is ontstaan die zich focust op onderwijs & onderzoek of onderwijs & kwaliteit of zich in een andere vorm bezig houdt met onderwijsvormgeving. Zij zijn vaak dienstverlenend als adviseurs of consultants om docenten bij te staan bij het (her)ontwerpen van onderwijs. In veel gevallen neem ik een verandering waar in de organisatie van de R&D functie en organisatie.

Een zichtbare trend is  dat de rol van de docent als onderwijsontwikkelaar steeds steviger  wordt neergezet in de lerarenopleidingen. En er ontstaan in scholen en regio’s steeds meer bottom up initiatieven waarbij docenten de krachten bundelen en gezamenlijk onderwijs ontwerpen. Een heikel punt daarbij is dat men dit vaak erbij moet doen. Vernieuwen van onderwijs is iets wat je erbij doet en heel vaak in eigen tijd van docenten moet gebeuren. Vaak zie je dat iemand een kartrekker is die zijn ziel en zaligheid totaal verbindt aan de rol als kartrekker en daardoor beweging veroorzaakt. Dit gaat vaak even goed en dan komt het moment dat deze persoon door het en/en verhaal op zijn tandvlees gaat lopen en gaat de kaars langzaam uit of bloeien initiatieven dood omdat niet het kan overnemen.

Is hiervoor een schuldige aan te wijzen? Wat mij betreft niet. Het is een samenwerking van omstandigheden die deze cultuur in het onderwijs overeind houdt. Veel van de aanjagers en kartrekkers zijn eigenwijze idealistische mensen die het moeilijk vinden om zaken over te dragen of overdraagbaar te maken. Dit vraagt om een andere energie en snelheid en die werkt vaak frusterend voor deze mensen. Ook merk ik dat tijdsdruk en het lopen op het spreekwoordelijke tandvlees ervoor zorgt dat docenten de hakken in het zand zetten. Wanneer er niets van je takenpakket af gaat is het een logische reactie dat je de weg van de minste weerstand wilt nemen. Terwijl deze mensen heel vaak aangeven dat zij weten dat het onderwijs qua vorm moet veranderen maar ze simpelweg niet weten hoe ze moeten starten met het herontwerp.

Daarnaast hebben bestuurders en managementleden vaak niet in de gaten dat een (her)ontwerpproces meer tijd en focus vraagt van mensen. Om de zogenoemde 21ste eeuwse vaardigheden in de praktijk te brengen als docent heb je tijd & ruimte nodig plus een omgeving waar fouten gemaakt mogen worden. Er wordt vaak gezegd dat we in het onderwijs mensen voorbereiden voor hun rol in de ‘echte wereld’. Wanneer ik dat hoor of lees vraag ik mijzelf altijd af of ik dan niet in de ‘echte wereld’ werk bij mijn onderwijsinstelling?

Simpel is het oude complex!

Je kunt niet meer uitgeven dan er binnenkomt is de juiste metafoor waarin naar mijn mening de kern zit van de oplossing. De oplossing om ervoor te zorgen dat onderwijsvernieuwing niet op het tandvlees van mensen hoeft te worden uitgevoerd. Tijd, ruimte & focus zorgt voor eigenaarschap!

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *